De onzichtbare indringer in je bidon: Waarom goedkope flessen microplastics lekken (en King Mungo niet) - King Mungo

Microplastics in je drinkfles: wat weten we en waar let je op?

Kort antwoord: alle kunststof drinkflessen kunnen deeltjes afgeven, ook goede. Het verschil zit in hoeveel en hoe snel. Bepalend zijn drie dingen: het type kunststof, de afwerkingskwaliteit en hoe jij de fles behandelt. Een fles van stabiel materiaal die je uit de zon houdt en vervangt zodra hij bekrast raakt, geeft aanzienlijk minder af dan een goedkope fles die in een hete auto ligt.

Wat laat onderzoek eigenlijk zien?

Er is de afgelopen jaren veel over microplastics geschreven, en niet alles klopt. Dit is wat er wel vaststaat.

Onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam toonden in 2022 voor het eerst microplastics aan in menselijk bloed. Dat is een belangrijke vondst, maar let op wat het wel en niet zegt: het toont aan dat deeltjes in het lichaam terechtkomen. Of en hoeveel schade ze aanrichten is nog onderwerp van onderzoek. Wie beweert dat het bewezen schadelijk is, loopt op de wetenschap vooruit.

Voor wegwerpflesjes ligt het beeld duidelijker. Onderzoek gepubliceerd in PNAS vond in 2024 aanzienlijk hogere aantallen nanodeeltjes in flessenwater dan eerder gedacht. Dat is een van de sterkste argumenten om over te stappen op een herbruikbare fles, en het geldt onafhankelijk van welk merk je kiest.

Wat er nog niet is: een norm die zegt hoeveel deeltjes acceptabel zijn, en een gestandaardiseerde test waarmee je flessen onderling kunt vergelijken. Iedereen die je een fles verkoopt met de claim "microplasticvrij" heeft die claim dus nergens op kunnen baseren.

Heldere King Mungo drinkfles van 1 liter van Tritan, waarbij het waterniveau en de binnenkant goed zichtbaar zijn
Bij een doorzichtige fles zie je zelf of de binnenkant nog glad is of dat er krassen en aanslag ontstaan. Dat is de makkelijkste manier om te bepalen wanneer vervangen nodig is.

Waar komen die deeltjes bij een herbruikbare fles vandaan?

Bij een fles die je jaren gebruikt, spelen vier dingen mee.

Slijtage door krassen

Elke kras is een beschadigd oppervlak waar materiaal kan loskomen. Krassen ontstaan door borstels met harde haren, door schuursponsjes en door vallen. Dit is de belangrijkste factor en tegelijk degene waar jij het meeste invloed op hebt.

Hitte

Warmte versnelt de afbraak van kunststof. Een fles die op de hoedenplank in de zon ligt of die je met kokend water vult, slijt sneller dan een fles die dat niet doet. De vaatwasser is voor stabiele kunststoffen doorgaans geen probleem, maar controleer altijd of het bij jouw fles is toegestaan.

UV-straling

Zonlicht breekt de moleculaire structuur af. Een fles die maandenlang op een zonnig terras staat, wordt broos. Je ziet dat vaak aan verkleuring of aan een fles die minder helder wordt.

Afwerkingskwaliteit

Dit is het punt waar je bij aankoop naar kunt kijken. Goedkope productie bezuinigt op de nabewerking van de mallen. Bij het ontluchtingsgaatje en de drinktuit zie je dan kleine braampjes of restjes plastic, in de industrie "flashing" genoemd. Dat zijn stukjes materiaal die al los zitten voordat je de fles voor het eerst hebt gevuld.

Macro-opname waarin een glad afgewerkt ontluchtingsgaatje naast een ruw afgewerkt exemplaar met loshangende plastic braampjes wordt getoond
Links een glad nabewerkt ontluchtingsgaatje, rechts een exemplaar met braampjes. Dit soort loshangend plastic zit er al voordat de fles voor het eerst gevuld is. Voel er met je vinger langs voordat je koopt.

Welk materiaal geeft het minste af?

Er is geen materiaal dat op alles wint. Dit is de eerlijke afweging.

Materiaal Deeltjesafgifte Gewicht Breukgevoelig Smaakneutraal
Glas Geen Zwaar Ja Ja
Roestvrij staal Geen Middel Nee Kan metaalsmaak geven
Tritan (copolyester) Laag bij goede behandeling Licht Nee Ja
PP of PET Hoger, neemt toe bij slijtage Licht Nee Kan plasticsmaak krijgen

Zoek je uitsluitend op nulafgifte, dan is glas of roestvrij staal de betere keuze. Wil je een fles die licht is, tegen een val kan en die je in een sporttas of rugzak meeneemt, dan is een stabiele copolyester de praktische keuze. Wij hebben voor Tritan gekozen omdat die combinatie voor de meeste mensen het beste uitpakt, niet omdat het op elk punt wint.

Waar let je op bij het kopen?

  • Kijk naar de afwerking. Voel met je vinger langs de drinkrand en het ontluchtingsgaatje. Ruwe randjes of loshangend plastic zijn een direct signaal dat er op de nabewerking is bezuinigd.
  • Vraag door op "Tritan". Tritan is een geregistreerd merk van Eastman. Termen als "Tritan-achtig" of "Tritan-kwaliteit" betekenen dat het niet het gecertificeerde materiaal is, maar een goedkopere copolyester die de bijbehorende tests niet heeft doorlopen.
  • Let op de "plasticsmaak" bij tweedehands of oude flessen. Die smaak is een teken dat het materiaal begint af te breken. Dat is het moment om te vervangen.
  • BPA-vrij is een minimumeis, geen keurmerk. BPA is in de EU al verboden in producten voor kinderen onder de drie jaar. BPA-vrij zegt niets over hoe stabiel de rest van het materiaal is.
  • Controleer of de dop uit elkaar kan. Een dop die je niet kunt openmaken, kun je ook niet schoonmaken.
Hand houdt een grijze King Mungo drinkfles vast waarbij de dop en de siliconen afdichtring van dichtbij zichtbaar zijn
De afdichtring in de dop is de plek die het vaakst wordt overgeslagen bij het schoonmaken. Kun je hem eruit halen, dan kun je hem schoonmaken. Zit hij vast, dan blijft die groef altijd vuil.

Hoe houd je de afgifte laag?

Deze tips gelden voor elke kunststof fles, ook die je al hebt.

  • Gebruik een zachte flessenborstel, geen schuurspons.
  • Laat de fles niet in de auto of in de volle zon liggen.
  • Vul hem niet met kokend water.
  • Vervang de fles wanneer de binnenkant zichtbaar bekrast of dof is geworden.
  • Zet hem alleen in de vaatwasser als de fabrikant dat aangeeft, en dan op het bovenrek.

Wat wij doen

Onze flessen zijn gemaakt van gecertificeerd Eastman Tritan, niet van een naamloze copolyester. Dat materiaal is aanzienlijk stabieler onder hitte, UV en herhaald afwassen dan het goedkope alternatief, en het blijft smaakneutraal.

Op de afwerking controleren we specifiek de drinkrand en het ontluchtingsgaatje, omdat daar bij goedkope productie de meeste braampjes achterblijven.

Wat we niet beweren: dat er nooit een deeltje vrijkomt. Dat kan geen enkele kunststof fles waarmaken, en wie dat wel claimt, kan het niet onderbouwen. Wat we wel zeggen is dat stabiel materiaal en zorgvuldige afwerking het verschil maken over de levensduur van je fles.

Veelgestelde vragen

Mag een Tritan fles in de vaatwasser?

Ja, Tritan is bestand tegen normale vaatwastemperaturen. Zet hem wel op het bovenrek, waar de temperatuur lager ligt dan onderin bij het verwarmingselement.

Hoe vaak moet ik mijn drinkfles vervangen?

Er is geen vaste termijn. Ga af op wat je ziet: is de binnenkant zichtbaar bekrast, dof geworden of ruikt of smaakt het water anders, dan is het tijd. Bij normaal gebruik en zorgvuldig schoonmaken gaat een goede fles meerdere jaren mee.

Is glas veiliger dan Tritan?

Wat deeltjesafgifte betreft wel, glas geeft niets af. Daar staat tegenover dat glas zwaarder is en kan breken, wat het voor sport en onderweg minder praktisch maakt. Welke keuze beter is, hangt af van waar je de fles gebruikt.

Wat betekent BPA-vrij precies?

BPA staat voor bisfenol A, een stof die vroeger in hard polycarbonaat zat en bij verwarming kon vrijkomen. BPA-vrij betekent dat die stof niet is gebruikt. Het zegt niets over de stabiliteit van het materiaal dat er wel in zit.

Kan ik zien of een fles echt Tritan is?

Met het blote oog niet. Vraag de verkoper om de materiaalspecificatie. Wie officieel Eastman Tritan gebruikt, kan dat aantonen. Wie "Tritan-achtig" antwoordt, gebruikt iets anders.

Bronnen

  • Leslie e.a. (2022), Vrije Universiteit Amsterdam, over microplastics in menselijk bloed, gepubliceerd in Environment International
  • Qian e.a. (2024), onderzoek naar nanoplastics in flessenwater, gepubliceerd in PNAS
  • RIVM, dossier microplastics
Terug naar blog