Waarom is de lichtbundel van mijn zaklamp vierkant?

Kort antwoord: als je volledig inzoomt, projecteert de lens de vorm van de lichtbron zelf op de muur. Een LED-chip is vierkant, dus je bundel wordt vierkant. Geen defect, gewoon optica.

Hoe een zoomlamp werkt

In de kop van je zaklamp zit een bolle lens. Door de kop te schuiven verander je de afstand tussen die lens en de LED, en dat bepaalt hoe het licht eruit komt.

Kop ingeschoven, lens dicht bij de LED: het licht wordt breed verspreid. Je krijgt een grote ronde cirkel met een zachte rand. Dit heet flood.

Kop uitgeschoven, lens verder van de LED: de lens bundelt het licht naar één punt. Je krijgt een klein, fel vlak dat ver reikt. Dit heet spot.

Waarom het vierkant wordt

Ergens tussen die twee standen zit een punt waarop de lens de LED scherp afbeeldt op het oppervlak waar je naar schijnt. Op dat moment zie je letterlijk de vorm van de lichtbron.

Een LED-chip is een vierkant of rechthoekig plaatje. Dus krijg je een vierkant lichtvlak, soms met de bedradingsstructuur van de chip er vaag in zichtbaar als donkere lijntjes.

Dit werkt hetzelfde als een diaprojector: die projecteert de vorm van het dia op de muur. Bij je zaklamp is de LED het dia.

Zoom je nog verder door voorbij dat scherpe punt, dan wordt het vlak weer waziger en verliest het zijn vierkante vorm.

Wanneer gebruik je flood en wanneer spot?

Flood, de brede stand. Dit is je werkstand voor vrijwel alles: hond uitlaten, wandelen, klussen, kamperen, het pad naar je voordeur. Je wilt overzicht, en zien waar je voeten neerkomen is belangrijker dan ver vooruit kijken.

Spot, de ingezoomde stand. Dit is je verrekijker. Voor een huisnummer aan de overkant, een dier in het weiland, of kijken wat dat geluid achterin de tuin was. Je levert breedte in voor afstand, dus je ziet niets meer naast je.

In de praktijk gebruik je flood het grootste deel van de tijd en spot af en toe, kort.

Wat een zoomlamp je kost

Dit staat zelden ergens, dus even eerlijk erover. Een zoomlamp is niet in alles beter dan een lamp met een vaste reflector. Een lens absorbeert en weerkaatst een deel van het licht, dus bij hetzelfde vermogen komt er iets minder licht uit dan bij een goede reflector.

Daarnaast is de rand van je bundel in de spotstand hard: een scherp begrensd vierkant met daarbuiten vrijwel niets. Een reflectorlamp geeft een vloeiende overgang van fel midden naar zachter randlicht en dat is voor lopen in het donker prettiger.

De winst van een zoomlamp is flexibiliteit: je hebt beide standen in één lamp. Wil je uitsluitend ver schijnen, of uitsluitend overzicht, dan is een lamp met een vaste reflector daar beter in.

Praktisch

• Trek de kop niet met kracht helemaal uit. Er zit een aanslag op, maar forceren kan het mechanisme beschadigen.
• Zand en stof in het zoommechanisme maken het schuiven stroef. Veeg de kop af als je op het strand of in de bouw bent geweest.
• Schijn niet in de spotstand van dichtbij in iemands ogen. Al het licht zit op een klein vlak en dat is fel genoeg om te verblinden.

Veelgestelde vragen

Is een vierkante lichtbundel een defect?

Nee. Het is de projectie van de LED-chip, die zelf vierkant is. Elke zaklamp met een schuivende lens doet dit.

Waarom zie ik donkere lijntjes in het vierkant?

Dat is de structuur van de LED-chip zelf, de contactdraadjes. Je kijkt naar een vergroot beeld van het lampje.

Wat is beter: zoom of een vaste reflector?

Dat hangt af van wat je doet. Zoom geeft je twee standen in één lamp. Een vaste reflector geeft bij hetzelfde vermogen iets meer licht en een prettiger overgang tussen fel en zacht. Weet je precies waarvoor je de lamp gebruikt, dan is een vaste reflector vaak de betere keuze.

Verlies ik lumen als ik inzoom?

De totale lichtopbrengst blijft ongeveer gelijk, maar je concentreert hem op een kleiner oppervlak. Daardoor lijkt het feller en reikt het verder, terwijl je er naast de bundel niets meer bij ziet.

Mijn zoom loopt stroef, wat nu?

Meestal zit er stof of zand tussen. Veeg de kop en de schuifrand schoon met een droge doek. Gebruik geen olie of smeermiddel, dat trekt juist meer vuil aan.